Президент барлық медициналық ақпараттық жүйелерді біріктіруді тапсырды

Мемлекет басшысы 1 желтоқсанға дейін Бірыңғай мемлекеттік медициналық ақпараттық жүйені құруды тапсырды. Ол бүгінде денсаулық сақтау саласында 30-дан астам оқшауланған IT-жүйе жұмыс істейтінін атап өтті.

«Бұл бюджет қаражатын игеру барысындағы теріс пайдаланудың негізгі себептерінің бірі болды», — деді Қасым-Жомарт Тоқаев.

«Профильдік министрлердің дәл қасында әлеуметтік салада өте үлкен ауқымдағы және бұрын-соңды болмаған алаяқтық схемалардың жүзеге асырылуы таңғалдырады», — деп қосты ол.

«Бас прокуратура мен басқа да құзырлы органдар қылмыстың қашан жасалғанына және оны кімдер бүркемелегеніне қарамастан, оның барлық мән-жайын ашуға міндетті. Тергеу процесін жеке бақылауымда ұстаймын», — деп қадап айтты Президент.

Сонымен қатар, соңғы бірнеше жылда медициналық деректердің осалдығын көрсеткен бірнеше оқиға орын алды. 2025 жылғы маусымда желіде 16 миллион қазақстандықтың жеке деректері тарап кетті. Болжамдардың бірі — жеке медициналық ұйымдардың базаларынан деректердің жылыстауы.

Бұл жағдай барлық медициналық мекемелер клиенттердің жеке деректеріне ұқыпты қарай бермейтінін көрсетті. Дегенмен, бірыңғай жүйенің құрылуы осы және Мемлекет басшысы атап өткен басқа да мәселелерді шеше ме?

EDF заң практикасының жетекшісі Елжан Қабышевтің түсініктемесі:

Президенттің Бірыңғай мемлекеттік медициналық ақпараттық жүйені құру туралы бастамасы екі негізгі сұрақты тудырады: мерзімнің шынайылығы және орталықтандырудың азаматтардың құпиялылығына тигізетін салдары.

1. Мерзімнің тығыздығы: 1 желтоқсанға дейінгі мерзім тым қысқа көрінеді. Бір жылдан аз уақыт ішінде 30-дан астам IT-жүйені бір жүйеге біріктіру — үлкен техникалық және бюрократиялық сынақ.

2. Жүйе архитектурасы: Бұл платформа жеке медициналық жүйелерді нарықтан ығыстырып тастай ма, әлде деректер жиналатын супер-интегратор бола ма? Бұл әлі де сұрақ туғызады.

3. Киберқауіпсіздік: Барлық медициналық деректердің бірыңғай базасын құру «жалғыз сәтсіздік нүктесін» (single point of failure) тудырады. Бұл хакерлер үшін өте тартымды нысана.

4. Құпиялылық: Медициналық деректер — өте сезімтал ақпарат. КазҰУ-дағы студент қыздардың тізімінен бастап, 2025 жылғы 16 миллион адамның деректерінің жылыстауына дейінгі салғырттықтың соңын көрдік. Егер жаңа жүйе осал болса, оның салдары апатты болады.

Мемлекет бұл жүйенің тек бюджетті бақылау құралы емес, «әу бастан құпиялылық» (privacy by design) қағидаты бойынша құрылуына кепілдік беруі тиіс.